કેવી રીતે સાચો ડર એ નિર્ભયતાનો માર્ગ
છે?
આપણે
બધા વિચારીએ છીએ કે ભય
ભયાનક અને પીડાદાયક છે,
તેમ છતાં બૌદ્ધો બૌદ્ધ
મનોવિજ્ઞાન પરના મુખ્ય ઉપદેશો
અભિધર્મમાં સમાવિષ્ટ માનસિક વેદનાઓની લાંબી સૂચિમાં ડરનો સમાવેશ કરતા
નથી.
બુદ્ધધર્મમાં
ભયમુક્ત રહેવાની ચોક્કસપણે પ્રશંસા કરવામાં આવી છે. દાનના
ત્રણ મુખ્ય પ્રકારોમાંથી એક વ્યક્તિને ડરથી
રક્ષણ આપવું છે. તે અભયનો
સાર છે, નો-ફિયર
મુદ્રા – બુદ્ધની પ્રખ્યાત ચેષ્ટા જ્યાં તેઓ પોતાનો હાથ
પકડીને હથેળી બહાર કાઢે છે.
ખરેખર, જ્યારે તમે બુદ્ધ બનો
છો, ત્યારે તમે નિર્ભય બનો
છો.
ભય
રક્ષણાત્મક છે; તે આપણને
ભૂખ્યા સિંહના ગુફામાં ભટકવાનું ટાળવામાં મદદ કરે છે.
તે બૌદ્ધ અર્થમાં પણ મદદરૂપ છે,
દુઃખના ભયના સ્વરૂપમાં, પ્રથમ
ઉમદા સત્યમાં મૂર્તિમંત છે. દુઃખનું સત્ય
આપણને એ હકીકત તરફ
ચેતવે છે કે આપણે
ખરેખર શું છીએ તેની
આપણને જાણ નથી. આપણને
દુઃખ વિશે ભ્રમ છે.
આપણે આપણી વેદનાથી વાકેફ
હોવું જોઈએ. હકીકતમાં, આપણે દુઃખથી ડરવું
જોઈએ. નહિંતર, શા માટે અમારી
પાસે તે વિશે કંઈપણ
કરવાનું કારણ હશે?
યોગ્ય
પ્રકારના ડરથી શરૂઆત કરવી
એ નિર્ભયતાનો માર્ગ છે.
ડર
આપણને વિશ્વ અને આપણી જાતને
સમજવાનો પ્રયાસ કરવા પ્રેરિત કરશે,
અને જ્યારે આપણે કરીશું, ત્યારે
આપણે બીજા ઉમદા સત્યની
કદર કરીશું: કે દુઃખ એક
સંપૂર્ણ સ્વ બનાવવાની આદતને
કારણે થાય છે. આપણે
નિરપેક્ષ રહીને જીવન પસાર કરીએ
છીએ, જાણે કે બીજું
કોઈ મહત્વનું નથી, પરંતુ આપણે
તે આદતને જોઈ શકીએ છીએ
અને શીખી શકીએ છીએ
કે તે કામ કરતું
નથી. આપણે ઊંડી એકાગ્રતા,
તેના વિશે ઊંડું ધ્યાન
કેળવી શકીએ છીએ અને
છેવટે, દરેક વસ્તુ અને
બીજા બધાની વિરુદ્ધમાં, "વાસ્તવિક હું" હોવાના આંતરડાની લાગણીથી પોતાને મુક્ત કરી શકીએ છીએ.
જો આપણે આત્મનિરપેક્ષતાની આ
ભાવનાને દૂર નહીં કરીએ,
તો આપણે અસ્તિત્વના નીચલા
ક્ષેત્રોમાં ઉતરીશું. તે એવી વસ્તુ
છે જેનો ડર વાજબી
છે.
ત્રીજું
ઉમદા સત્ય નિર્વાણ છે
- હકીકત એ છે કે
તે કાયમ માટે દુઃખમાંથી
મુક્ત થવું શક્ય છે
અને છતાં મૃત્યુ પામ્યું
નથી… તે અંતિમ નિર્ભયતા
છે. અને બુદ્ધે અમને
ચોથા ઉમદા સત્યના રૂપમાં
આની અનુભૂતિ કરવા માટેનું એક
સાધન આપ્યું છે, જે અભ્યાસ,
એકાગ્રતા, ધ્યાન અને તમારી જીવનશૈલીમાં
ફેરફાર સાથે સંકળાયેલી શૈક્ષણિક
પ્રક્રિયાનું વર્ણન કરે છે.
જો
તમે આ માર્ગને અનુસરો
છો, તો તમે એવા
તબક્કે પહોંચી શકો છો જ્યાં
તમે તમારી પોતાની ઉમદાતા અને અન્યની ઉમદાતા
સાથે જોડાયેલા છો. તમે સમજો
છો કે ત્યાં કોઈ
નિરપેક્ષતા નથી, અને તેથી,
સ્વ એક લવચીક, સંબંધિત
વસ્તુ છે. તમે તમારી
જાતને બ્રહ્માંડ સાથે વણાયેલા સમજો
છો. તમે તમારી અલગતા
અને અન્ય લોકોથી અલગતાની
ભાવનાને ઓછી કરી દીધી
છે, વિશ્વથી તમારી ડિસ્કનેક્ટ થઈ ગઈ છે.
તમે વિશ્વ સાથેના તમારા જોડાણની ભાવનાને વધારી અને તીવ્ર બનાવી
છે. તમે એ જોડાણથી
ડરતા નથી.
એવું
કહેવાય છે કે અજ્ઞાનતાથી
આપણે જેનો ડર ન
રાખવો જોઈએ તેનાથી ડરીએ
છીએ, અને આપણે જેનાથી
ડરવું જોઈએ તેનાથી ડરતા
નથી. સામાન્ય રીતે આપણે જોડાણથી
ડરીએ છીએ, પરંતુ હકીકતમાં
તે ડિસ્કનેક્ટનેસ છે જેનાથી આપણે
ડરવું જોઈએ. યોગ્ય પ્રકારના ડરથી શરૂઆત કરવી
એ નિર્ભયતાનો માર્ગ છે.
ડી.જી.શાસ્ત્રી
સૌજન્ય:
રોબર્ટ એ એફ થર્મન
(લેખક,
કોલંબિયા યુનિવર્સિટીના ઈન્ડો-તિબેટીયન બુદ્ધિસ્ટ સ્ટડીઝના ભૂતપૂર્વ પ્રોફેસર, 20-21 એપ્રિલ, દિલ્હી, 20-21 એપ્રિલ, 'સમકાલીન પડકારોના પ્રતિભાવો: તત્વજ્ઞાન' પર વૈશ્વિક બૌદ્ધ
સમિટમાં મુખ્ય વક્તાઓમાંના એક છે.
ટિપ્પણીઓ
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો