જીવન ઉપયોગી વાતો-દિનેશ શાસ્ત્રી

ક્યારેક આપણને વધુ જવાબોની નહીં, પરંતુ વધુ સારા પ્રશ્નોની જરૂર હોય છે। એક સારો પ્રશ્ન આપણને થોભવા, કોઈ જૂની માન્યતાને પડકારવા, અનાવશ્યક ચિંતા છોડવા અને આપણા જીવનને એકદમ અલગ દૃષ્ટિકોણથી જોવા માટે પ્રેરિત કરી શકે છે। નીચે આપેલા 50 પ્રશ્નોના જવાબ ઉતાવળમાં આપવા માટે નથી. તેમને ધીમે-ધીમે વાંચો. દરરોજ એક પ્રશ્ન પસંદ કરો, તેની સાથે થોડો સમય શાંતિથી બેસો અને ઈમાનદારીથી જવાબ આપો। 🧠 પોતાને સમજવું 1. જ્યારે કોઈ મને જોતું ન હોય, ત્યારે હું કોણ હોઉં છું? તમારું વાસ્તવિક વ્યક્તિત્વ ત્યારે સામે આવે છે, જ્યારે તમારે કોઈની સામે કંઈ સાબિત કરવાનું ન હોય। 2. મને ખરેખર કઈ વસ્તુથી ખુશી મળે છે? સાચી ખુશીને ક્ષણિક આનંદ, બીજાઓની સ્વીકૃતિ અથવા ભૌતિક વસ્તુઓથી અલગ ઓળખો। 3. એવું શું છે, જેને જાણતા હોવા છતાં હું અજાણ બનવાનો દેખાવ કરું છું? ક્યારેક સત્ય આપણા અંદર પહેલેથી જ હાજર હોય છે; આપણે માત્ર તેનો સામનો કરવાથી બચીએ છીએ। 4. મને કઈ વસ્તુ ગુમાવવાનો ડર છે? ડર ઘણીવાર બતાવે છે કે આપણે ભાવનાત્મક રીતે કઈ વસ્તુ સાથે જોડાયેલા છીએ। 5. મારે કઈ વસ્તુ છોડી દેવાની જરૂર છે? દરેક વસ્તુને આખી જિંદગી વહન...

*ઊંઘ નિષ્ણાત ડૉ. માઇકલ બ્રુસ કહે છે કે આજની થાકનો ઉપાય કોઈ નવું ગેજેટ નથી, પણ શરીરની ત્રણ મૂળભૂત ક્ષમતાઓમાં નિપુણતા મેળવવી છે* આજકાલ કોઈ પણ શહેરી ભારતીય ઘરમાં ડોકિયું કરો, તો કાંડા પર ફિટનેસ બેન્ડ, રસોડાના કબાટમાં વિદેશી સપ્લિમેન્ટ્સની બોટલો, અને કદાચ ઇન્સ્ટાગ્રામ પર ચર્ચિત આઇસ-બાથ ટ્રેન્ડની વાતો પણ સાંભળવા મળશે. છતાં, જો એ જ ઘરને પૂછવામાં આવે કે ઊંઘ કેવી આવે છે, તો મોટે ભાગે જવાબ થાકેલા ખભા ઉલાળવા જેવો જ હોય છે. વેલનેસ ટેકનોલોજીની આટલી ઉપલબ્ધતા છતાં, મહાનગરોથી લઈને નાના શહેરો સુધી ઘણા ભારતીયો પહેલા કરતાં વધુ થાક, માનસિક ધુમ્મસ અને અસંતુલન અનુભવી રહ્યા છે. પ્રખ્યાત ઊંઘ સંશોધક ડૉ. માઇકલ બ્રુસ, જેમને "સ્લીપ ડોક્ટર" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, કહે છે કે આનો ઉકેલ કોઈ મોંઘા ગેજેટમાં નથી. ખરી સમસ્યા એ છે કે આપણે એ ત્રણ મૂળભૂત જૈવિક ક્ષમતાઓની ઉપેક્ષા કરી રહ્યા છીએ જે આપણી પાસે પહેલેથી જ છે — ઊંઘ, જળસંતુલન (હાઇડ્રેશન) અને શ્વાસ. આ ત્રણ સ્તંભો પર આધારિત તેમનો સિદ્ધાંત વેલનેસ ઉદ્યોગની વધતી કિંમતોનો એક સસ્તો પણ અસરકારક વિકલ્પ આપે છે. અનિયમિત કામના કલાકો, બદલાતી આબોહવા, અને આરામને...

*નોંધ: આ લેખ એ ધારણા સાથે સહમત નથી કે "સ્ત્રીઓ વૃદ્ધાવસ્થામાં પોતાના પતિને નફરત કરવા લાગે છે" — આ વાત સાર્વત્રિક રીતે સાચી નથી. જે સાચું છે, અને જેના પર ઘણું સંશોધન થયું છે, તે એ છે કે ઘણી સ્ત્રીઓ (અને ઘણા પુરુષો પણ) લગ્નના લાંબા વર્ષો પછી નારાજગી, ભાવનાત્મક અંતર અથવા નિરાશા અનુભવવા લાગે છે. નીચે ભારતીય પરિવારોના સંદર્ભમાં આના ખરા, તથ્યો પર આધારિત કારણો, ઉદાહરણો અને વ્યવહારુ ઉકેલો આપ્યા છે.* --- ## ૧. દાયકાઓ સુધીની અસમાન ભાવનાત્મક જવાબદારી **કારણ:** મોટાભાગના ભારતીય લગ્નોમાં, ખાસ કરીને ૧૯૭૦-૯૦ના દાયકામાં થયેલા લગ્નોમાં, ઘરની અદ્રશ્ય જવાબદારી — રસોઈ બનાવવી, બાળકોની સંભાળ, સાસરિયાંનું ધ્યાન રાખવું, જન્મદિવસ યાદ રાખવો, ઘરનું બજેટ સંભાળવું — સ્ત્રીના ખભા પર રહેતી હતી, જ્યારે પુરુષ "કમાનાર" ની ભૂમિકા સુધી મર્યાદિત રહેતો હતો. આ અસમાનતા ૩૦-૪૦ વર્ષ સુધી એટલા માટે સામાન્ય લાગતી રહી કારણ કે આસપાસ બધા આ જ રીતે જીવતા હતા. **ઉદાહરણ:** પુણેની સુનિતા, ૬૧ વર્ષ, એ બે બાળકોનો ઉછેર કર્યો, દસ વર્ષ સુધી પોતાના સસરાની બીમારી સંભાળી, અને ક્યારેય એક વર્ષ પણ એવું ન ગયું જ્યારે આ...

માત્ર થોડા જ મિનિટમાં તમારી શ્વાસ લેવાની રીત તમારા મનની સ્થિતિ બદલી શકે છે. યોગ્ય સમયે યોગ્ય શ્વસન પદ્ધતિ અપનાવવાથી તણાવ ઘટે છે, એકાગ્રતા વધે છે અને મનને શાંતિ મળે છે. ૧. નાડી શોધન (Alternate Nostril Breathing) હેતુ: મનનું સંતુલન અને એકાગ્રતા. ફાયદા: • મગજના બંને ભાગોમાં સંતુલન લાવે છે. • તણાવ અને ચિંતા ઘટાડે છે. • ધ્યાન અને યાદશક્તિમાં વધારો કરે છે. • ભાવનાત્મક સ્થિરતા આપે છે. કેવી રીતે કરવું? સીધા બેસો અને શરીરને આરામદાયક રાખો. જમણું નાક બંધ કરીને ડાબા નાકથી શ્વાસ લો. પછી ડાબું નાક બંધ કરીને જમણા નાકથી શ્વાસ છોડો. હવે જમણા નાકથી શ્વાસ લો અને ડાબા નાકથી છોડો. આ પ્રક્રિયા 3 થી 5 મિનિટ સુધી ચાલુ રાખો. ૨. ભ્રામરી પ્રાણાયામ (Bhramari) હેતુ: તણાવ અને માનસિક ઘોંઘાટ ઘટાડવો. ફાયદા: • મનને શાંત કરે છે. • ચિંતા, ગુસ્સો અને તણાવ ઘટાડે છે. • એકાગ્રતા વધારે છે. • સારી ઊંઘમાં મદદરૂપ બને છે. કેવી રીતે કરવું? આંખો બંધ કરીને આરામથી બેસો. ઊંડો શ્વાસ લો. શ્વાસ છોડતી વખતે મધમાખી જેવો "મ્મ્મ..." અવાજ કરો. માથા અને ચહેરામાં થતી કંપનનો અનુભવ કરો. 5 થી 10 વખત ...

છોડવું એટલે કોઈ વ્યક્તિ કે પરિસ્થિતિને છોડવી નહીં, પરંતુ મનની પકડને છોડવી. મનુષ્યના મોટાભાગના દુઃખોનું કારણ ઘટનાઓ નથી, પરંતુ તે ઘટનાઓ, વ્યક્તિઓ, ઇચ્છાઓ, સ્મૃતિઓ અને લાગણીઓને પકડીને બેસી રહેવાની વૃત્તિ છે. કોઈ વ્યક્તિ વર્ષો સુધી જૂના અપમાનને વહન કરતો રહે છે. કોઈ તૂટેલા સંબંધને છોડવામાં અસમર્થ રહે છે. કોઈ ભય, અપરાધબોધ અથવા નિષ્ફળતા સાથે ચોંટેલો રહે છે, તો કોઈ ભવિષ્યની કોઈ ઇચ્છાને જ પોતાની ઓળખ બનાવી લે છે. પરિણામે શરીર વર્તમાનમાં હોય છે, પરંતુ મન ભૂતકાળ અને ભવિષ્ય વચ્ચે ભટકતું રહે છે. મન જેટલું વધુ પકડી રાખે છે, તેટલી વધુ પીડા ઉત્પન્ન થાય છે. છોડવું ખરેખર શું છે? અધ્યાત્મમાં “છોડવું” અથવા “ત્યાગ” નો અર્થ કોઈ વ્યક્તિ કે વસ્તુને બળજબરીથી દૂર કરવો નથી. સાચું છોડવું એટલે મન કોઈ અનુભવ, વિચાર કે ઇચ્છા પર જે આંતરિક પકડ બનાવી રાખે છે, તેનો અંત આવવો. પણ આ પકડ કેવી રીતે છૂટે? મોટાભાગના લોકો બે ભૂલો કરે છે: લાગણીઓને દબાવી દે છે. લાગણીઓમાં સંપૂર્ણપણે વહી જાય છે. દબાવવાથી લાગણીઓ સમાપ્ત થતી નથી; તે અચેતન મનમાં સંગ્રહિત થઈ જાય છે અને પછી કોઈ બીજા સ્વરૂપે બહાર આવે છે. બીજી તરફ,...

Gujarat Samachar – Shatdal – Vedana Samvedana Column પિતા-પુત્રનો સંબંધ ક્યારેક પ્રગાઢ પ્રેમ, તો ક્યારેક મોટું યુદ્ધ! - વેદના-સંવેદના- મૃગેશ વૈષ્ણવ ****************** પિતા પ્રેમને જવાબદારીમાં જતાવે છે. પુત્ર પ્રેમને આઝાદીમાં શોધે છે. બન્ને સાચા હોય છે. પણ વચ્ચે અહંકાર, ગેરસમજ અને વાર્તાલાપનો અભાવ સંબંધોનું સત્યાનાશ કાઢી નાંખે છે ****************** ભારતના ઇતિહાસમાં મહાત્મા ગાંધીનું સ્થાન અદ્વિતીય છે. કરોડો લોકો માટે તેઓ માત્ર રાજકીય નેતા નહોતા, પરંતુ નૈતિકતા, ત્યાગ અને સત્યના પ્રતીક હતા. આખા દેશે તેમને ''બાપુ'' તરીકે સ્વીકાર્યા. પરંતુ ઇતિહાસનો એક એવો અધ્યાય પણ છે જે ઘણી વખત ચર્ચાતો નથી- ગાંધીજી અને તેમના મોટા પુત્ર હરિલાલ ગાંધી વચ્ચેનો પિતા પુત્રનો સંબંધ. આ સંબંધને ઘણીવાર એક સરળ કથામાં ફેરવી દેવામાં આવ્યો છે : ''ગાંધીજી સારા પિતા નહોતા'' અથવા ''હરિલાલ ખરાબ પુત્ર હતો.'' પરંતુ હકીકત અને તેમાંનો વિશ્લેષણાત્મક અભ્યાસ એટલો સરળ નથી. હકીકતમાં, આ બે વ્યક્તિઓની વ્યથા કથા આપણને બતાવે છે કે સંબંધોમાં પ્રેમ હોવા છતાં અંતર કેવી રીતે વધી શકે...