શા માટે કોઈ દુઃખ આપનાર નથી?

 શા માટે કોઈ  દુઃખ આપનાર નથી?

દરેક જીવંત પ્રાણી ખુશ રહેવા માંગે છે. ભલે તે પૈસા, સત્તા અથવા સેક્સ હોય, તમે સુખ ખાતર તેમાં પ્રવેશ કરો છો. કેટલાક લોકો દુઃખનો પણ આનંદ માણે છે કારણ કે તે તેમને સુખ આપે છે. તો કેવી રીતે સુખી થઈ શકે?

જો આપણે ફક્ત આપણા વિશે વિચારીએ તો આપણું જીવન સંકોચાય છે, પરંતુ જ્યારે આપણે આખા સમાજ માટે વિચારીએ છીએ ત્યારે આનંદ થાય છે. સેવાનો પુરસ્કાર ત્વરિત આનંદ છે. ખુશીઓ વહેંચવા અને ફેલાવવાથી તે વધે છે, જ્યારે તમે તેને પકડી રાખો છો અને વહેંચતા નથી, ત્યારે તે ઘટે છે. આર્ટ ઓફ લિવિંગ એ વ્યક્તિના સુખને વિસ્તારવાનું શિક્ષણ છે, સમગ્ર વિશ્વને આપણા પરિવાર તરીકે સમાવવા માટે વિસ્તરણ કરે છે.

એક સંસ્કૃત કહેવત કહે છે તેમ, વાસ્તવિક ઉપાસના એ છે કે બીજાઓમાં આનંદ ઉત્પન્ન કરવો.

આનંદિત થવા માટે આપણે વસ્તુઓ શોધીએ છીએ. આપણે વિચારીએ છીએ કે જ્યારે આપણે મોટા થઈને કૉલેજમાં જઈશું, ત્યારે આપણે સ્વતંત્ર અને ખુશ રહીશું; અથવા આપણે વિચારીએ છીએ કે જ્યારે આપણને નોકરી અથવા સંપૂર્ણ જીવનસાથી મળશે, ત્યારે આપણે ખુશ થઈશું; અથવા જ્યારે બાળકો મોટા થશે ત્યારે આપણે ખુશ થઈશું. પણ જેઓ નિવૃત્ત થયા છે તેમને પૂછો કે શું તેઓ ખુશ છે? તેઓ તેમના નાના વર્ષોને ચૂકી જાય છે અને તે સમય માટે ઝંખે છે. ભવિષ્યમાં કોઈ દિવસ ખુશ રહેવાની તૈયારીમાં વ્યક્તિનું આખું જીવન પસાર થાય છે. તે આખી રાત પથારી કરવા જેવું છે પરંતુ સૂવાનો સમય નથી. આપણે અંદરથી કેટલા સમયથી ખુશ છીએ? તે જ ક્ષણો છે જે તમે ખરેખર જીવન જીવી છે.

જીવનને જોવાની બે રીત છે. એક વિચારે છે: 'હું જે ઇચ્છું છું તે મેળવીને હું ખુશ થઈશ'. બીજો કહે છે કે ‘હું ખુશ છું, શું થાય છે!’ તમે કયું જીવવા માંગો છો?

જીવન 80 ટકા આનંદ અને 20 ટકા દુઃખ છે. પરંતુ અમે 20 ટકાને પકડી રાખીએ છીએ અને તેને 200 ટકા બનાવીએ છીએ. તે સભાન કાર્ય નથી, તે ફક્ત થાય છે. ત્રણ પ્રકારનાં દુઃખો છે જે આપણને સંપૂર્ણ સુખી અને આનંદિત થવાથી રોકે છે: પરિનામ દુઃખ, તપ દુઃખ અને સંસ્કાર દુઃખ.

પરિનામ દુઃખ એ દુઃખ છે જે તમને ભૂતકાળમાં મળેલા આનંદ અને કીર્તિઓની યાદ સાથે ઓળખવાથી આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, તમે એકવાર હોદ્દો સંભાળ્યો હતો, અને પછી તે ગયો હતો. પોઝિશનમાંથી બહાર નીકળ્યા પછી તમને થોડો દુખાવો થઈ શકે છે. તમે થોડા વર્ષો પહેલા સારું ક્રિકેટ રમી શકતા હતા અથવા જીમમાં કામ કરી શકતા હતા, જે તમે હવે કરી શકતા નથી અને તે યાદ તમને વર્તમાનમાં દુ:ખી બનાવે છે. તે ખૂબ જ સૂક્ષ્મ છે. તમને ખ્યાલ નથી, પરંતુ તે તમારા વર્તનને અસર કરે છે.

બીજું, તપ દુઃખ - તમે વર્તમાન પરિસ્થિતિને કારણે દુઃખી, ક્રોધ, નફરત અથવા ઈર્ષ્યાથી સળગી રહ્યા છો.

સંસ્કાર દુઃખ એ છે જ્યારે દુઃખ દૂર થઈ જાય છે પરંતુ તે સ્મૃતિનું બીજ અથવા છાપ હજી પણ ટકી રહે છે, જે તમને દુઃખી બનાવે છે. તમને ફરિયાદ કરવાની આદત પડી ગઈ છે, દુઃખી થઈને અને ફરિયાદ કરવા જેવું કંઈ ન હોવા છતાં; તમે અસ્વસ્થ થવાની અને રડવાની આદત બનાવી દીધી છે. આ સંસ્કાર દુઃખ છે. તમને દુઃખી થવામાં થોડો આનંદ મળવા લાગ્યો. જ્યારે તે કોઈ સ્મૃતિની છાપ હોય છે જેને તમે પકડી રાખો છો, ત્યારે તમારા સિવાય કોઈ તમને તેનાથી મુક્ત કરી શકતું નથી.

એક બુદ્ધિશાળી વ્યક્તિ આને જુએ છે અને સમજે છે કે સુખદ અથવા અપ્રિય ઘટનાઓ, તે બધી છાપ જ્યારે તે તમારી ચેતનાને વળગી રહે છે, દુઃખનું કારણ બને છે. જો તમે તમારા પૈસા, પ્રસિદ્ધિ અને સંબંધો પર લટકી રહ્યા છો, તો તે બધા તમારા દુઃખનું કારણ બની શકે છે. આનો અર્થ એ નથી કે તમારી પાસે તે ન હોવું જોઈએ, પરંતુ તમારે દુઃખની આ પ્રકૃતિ જાણવી જોઈએ. ઉદાહરણ તરીકે, મેનેજર બનવું એ તમારી ભૂમિકા છે. પરંતુ જ્યારે તમે તેની સાથે ઓળખો છો, ત્યારે તે તમારા માટે દુઃખ લાવે છે, કારણ કે તે ભૂમિકા જે તમે ઓળખી છે તે કોઈપણ સમયે અદૃશ્ય થઈ શકે છે.

તમારી ભલાઈ સાથે ઓળખાણ પણ દુઃખનું કારણ બની શકે છે. જ્યારે તમને લાગે છે કે તમે ખૂબ સારા છો અને અન્ય નથી, તો આ ક્રોધ અને નફરત માટેનું સૂત્ર છે. જે લોકો સ્વ-દયામાં વ્યસ્ત હોય છે તેઓ બીજાઓને ધિક્કારવાની તૈયારી કરે છે. યોગ અને આધ્યાત્મિકતાનો ઉદ્દેશ્ય દુઃખ આવે તે પહેલાં તેને અટકાવવાનો છે. તમારી પોતાની ઓળખ તમારા દુઃખનું કારણ છે. સંસ્કૃતમાં એક સુંદર કહેવત છે: ‘કષ્ટસ્ય સુખસ્ય નાકોપિ ધાતુ’ — સુખ કે દુઃખ કોઈ આપનાર નથી. તે તમારી પોતાની બનાવટ છે.

ક્ષણમાં આનંદ, સતર્કતા, જાગૃતિ અને કરુણા સાથે જીવવું એ જ્ઞાન છે. બાળક જેવું હોવું એ જ્ઞાન છે. તે અંદરથી મુક્ત છે, દરેકની સાથે ઘરની અનુભૂતિ કરે છે, અવરોધો વિના.

ડી.જી.શાસ્ત્રી

સૌજન્ય: ગુરુદેવ શ્રી શ્રી રવિશંકર