કેવી રીતે -આપણી પ્રગતિ વિકાસ માટે યોજના રીતે શોધવી

 કેવી રીતે -આપણી પ્રગતિ વિકાસ માટે યોજના  રીતે શોધવી

સૌપ્રથમ આપણે કર્તવ્ય શબ્દ - એટલે આપણી ફરજને સમજવી પડશે. આપણું કર્તવ્ય એ આપણું કામ નથી. જોબ એ કામ છે જે આપણે આજીવિકા મેળવવા માટે કરીએ છીએ. અને કર્તવ્ય એ કાર્ય છે જે એક અને બધા દ્વારા - ત્રણ સ્તરે - શરીર, મન અને આત્મા - પોતાના માટે અને આપણા કુટુંબ, સમુદાય, દેશ અને વિશ્વ સહિત - પ્રકૃતિમાં ગતિ જાળવી રાખવા, વસ્તુઓ રાખવા માટે કરવાની જરૂર છે. આગળ વધવું, ભગવદ ગીતા કહે છે, અને કૃષ્ણ પણ આ કરવાથી બચ્યા નથી.

આપણા શરીર પ્રત્યેનું આપણું કર્તવ્ય, ઉદાહરણ તરીકે, વ્યક્તિગત સ્વચ્છતા જાળવવાનું, પૌષ્ટિક ખોરાક લેવું, કસરત કરવી; આપણા મન પ્રત્યેનું આપણું કર્તવ્ય તેને તણાવમુક્ત રાખવાનું, સમયનું સારી રીતે સંચાલન કરવાનું, કોઈ નકારાત્મક વિચારો અંદર ન આવે અને આપણી ઉર્જાનો ક્ષય ન થાય તેની તકેદારી રાખવાનું હોઈ શકે છે; આપણા આત્મા તરફ - ધ્યાન કરો, તેને સાંભળો, તેને અવગણશો નહીં, અને તેના ડહાપણ પર કામ કરવા માટે ઊર્જા મેળવો. આપણું ઘર ચોખ્ખું રાખવું અને શેરીઓમાં કચરો ન ફેંકવો એ આપણા મહોલ્લા તરફનું કર્તવ્ય હોઈ શકે છે વગેરે.

અર્જુનના પ્રશ્નના જવાબમાં શા માટે કર્મ કરવું, કોઈનું કર્તવ્ય કરવું અથવા કંઈપણ કરવું, જ્યારે સમતા જાળવી રાખવી એ સૌથી ઉમદા બાબત છે, કૃષ્ણ ભગવદ ગીતાના અધ્યાય 3 માં કહે છે કે સમતા પ્રાપ્ત કરવા માટે આપણું કર્મ કરવું આવશ્યક છે. વળી, કર્મનો ત્યાગ કરવાથી કોઈ સિદ્ધિ, સિદ્ધિ મેળવી શકાતી નથી.

કૃષ્ણ કહે છે, મનમાં પણ ઈન્દ્રિયોને સંયમિત કરીને, કોઈપણ આસક્તિ વિનાનું, કર્તવ્ય કરવાથી, કોઈ પણ અપેક્ષા વિના, તમને સંબુદ્ધિ પ્રાપ્ત કરવામાં મદદ કરે છે અને આવી વ્યક્તિ શ્રેષ્ઠ છે, એમ કૃષ્ણ કહે છે.

આ બધા નેતાઓ અને દેશવાસીઓ માટે આવશ્યક શિક્ષણ છે. અને ભગવદ ગીતા આપણને બધાને શાનદાર માનવી બનવાનો માર્ગ નકશો આપે છે.

સમતા એ એવી લાગણી છે જે તમને આનંદની નજીક લઈ જાય છે, જ્યારે જીવનના ઉતાર-ચઢાવ તમને હચમચાવી શકતા નથી. જો તમે બીજ રોપશો અને તેના પોટને દરરોજ સખત રીતે હલાવો તો શું થશે? તે ક્યારેય અંકુરિત થવાનું નથી. તમારા મનમાં કોઈ પણ પરિણામ આકાર લેવા માટે, એક રચનાત્મક વિચાર, એક સર્જનાત્મક પ્રોજેક્ટ, સંતુલન આવશ્યક છે.

અને સંતુલન ત્યારે આવે છે જ્યારે તમે આસક્તિ વિના, નિઃસ્વાર્થપણે, શ્રેષ્ઠ કાર્ય કર્યાના સંતોષના બિંદુ સુધી હાથ પરનું કર્મ કર્યું હોય. આ રીતે તમે ક્યારેય તણાવ અનુભવશો નહીં, તમે હળવાશ અને આનંદનો અનુભવ કરશો.

પ્રણામ ચળવળના સ્થાપક મીના ઓમ કહે છે, “તમે રાજા જનકની જેમ તમારૂ કર્તવ્ય નિભાવીને પણ સર્વોચ્ચ પદ પ્રાપ્ત કરી શકો છો. “પરમાત્માની પ્રાપ્તિ પછી પણ, તેમણે પોતાનું કર્તવ્ય એક શાસક તરીકે, લોકસંગ્રહ માટે – બધાના હિત માટે સંસાધનો એકત્ર કરવાનું ચાલુ રાખ્યું. ગીતામાં કૃષ્ણ માત્ર એક જ વ્યક્તિની પ્રશંસા કરે છે - રાજા જનક. પછી, પોતાનું ઉદાહરણ આપતા, તે કહે છે કે તે ક્યારેય પોતાનું કર્તવ્ય કરવાનું બંધ કરતો નથી, જો કે તેની પાસે હાંસલ કરવા માટે કંઈ જ બાકી નથી, કારણ કે સૃષ્ટિમાંની દરેક વસ્તુ અવ્યવસ્થિત, વિક્ષેપિત અને નાશ પામશે અને 'હું આ અપૂર્ણતાઓ અને અશુદ્ધિઓનો સર્જક બનીશ. અને તેમનો પણ નાશ કરવો પડશે.''

ક્રિષ્ન વધુમાં ઉમેરે છે કે કર્તવ્ય કોઈપણ સંતાપ – ઈચ્છા કે ક્ષોભ વિના કરવું જોઈએ. અને એમ કરવાનો શ્રેષ્ઠ માર્ગ એ છે કે કર્તવ્ય કર્મ તેને અર્પણ તરીકે કરવું. આ રીતે વ્યક્તિ કર્મના બંધનોમાંથી મુક્તિ મેળવી શકે છે. અને ગીતા અધ્યાય 18 માં, તે કહે છે: "આ રીતે મને તમારી શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરીને, તમે નિષ્ફળતા વિના મારી પાસે આવશો." આ કૃષ્ણની અર્જુનને સલાહ હતી.

આમ, ‘કર્તવ્ય’ શબ્દમાં આપણી ઉત્ક્રાંતિની આખી રમત સમાયેલી છે. અને કદાચ આપણા દેશનો વિકાસ પણ.

ડી.જી. શાસ્ત્રી