જ્યારે તમે સક્રિય બની શકો ત્યારે શા માટે પ્રતિક્રિયાશીલ બનો?

 જ્યારે તમે સક્રિય બની શકો ત્યારે શા માટે પ્રતિક્રિયાશીલ બનો?

ગુસ્સો શું છે? તમને ક્યારે ગુસ્સો આવે છે?

બે મિનિટ માટે રોકો, કાગળનો ટુકડો લો અને આ પ્રશ્નોના જવાબ આપો.

આ પ્રશ્નોના મને વારંવાર મળેલા કેટલાક જવાબો છે:

·         બાળકો મારી વાત માનતા નથી ત્યારે મને ગુસ્સો આવે છે.

·         જાહેરમાં ઠપકો આપવા પર મને ગુસ્સો આવે છે.

·         જ્યારે મારો સાથીદાર ભૂલ કરે છે ત્યારે મને ગુસ્સો આવે છે.

·         જ્યારે મારી પીઠ પાછળ બોલાય છે ત્યારે મને ગુસ્સો આવે છે'

યાદી અનંત છે.

જ્યારે આપણે આપણી જાતને હલકી ગુણવત્તાવાળા માનીએ છીએ, ત્યારે એક પ્રતિક્રિયા થાય છે અને તે ગુસ્સા તરીકે દેખાય છે.

જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ આપણને 'ગધેડો' કહે છે, ત્યારે અમે તેને 'વાનર' કહીને બદલો લઈએ છીએ. આ પ્રતિક્રિયા છે. જ્યારે આપણે પ્રતિક્રિયા કરીએ છીએ, ત્યારે બાહ્ય પરિસ્થિતિઓ આપણને નિયંત્રિત કરે છે. મેનેજમેન્ટ લેક્સિકોનમાં, વધુ વખત વપરાતો શબ્દ 'પ્રોએક્ટિવ' છે, પ્રતિક્રિયાશીલ નથી.

આ બે શબ્દો વચ્ચે શું તફાવત છે?

નીચેની ઝેન વાર્તા આના પર વધુ પ્રકાશ ફેંકે છે.

ત્યાં એક સમુરાઇ હતો. યુદ્ધ જીતીને તે પોતાની સેના સાથે ઘરે પરત ફરી રહ્યો હતો. રસ્તામાં તે એક જંગલમાંથી પસાર થયો. જંગલમાં એક સાધુ ઊંડો ધ્યાન મગ્ન હતો. સમુરાઈએ પ્રણામ કરીને તેમને નમ્રતાપૂર્વક પૂછ્યું, “હે સાધુ! સ્વર્ગનો માર્ગ કયો છે અને નર્ક કયો માર્ગ છે?”

સાધુએ જવાબ ન આપ્યો. સમુરાઈએ થોડો વધુ જોરથી તેનો પ્રશ્ન પુનરાવર્તિત કર્યો. સાધુએ હજુ પણ જવાબ ન આપ્યો. ત્રીજી વખત, સમુરાઇએ પ્રશ્ન એટલા જોરથી બૂમ પાડ્યો કે તેણે તે ઝાડને હચમચાવી નાખ્યું જેની નીચે સાધુ ધ્યાન કરી રહ્યા હતા. સાધુએ આંખો ખોલી અને કડકાઈથી કહ્યું, “તું મૂર્ખ માણસ! તમે મારા ધ્યાનને કેમ ખલેલ પહોંચાડી?”

હવે સમુરાઈ ખરેખર ગુસ્સે થઈ ગયા હતા. તેણે તરત જ તેની તલવાર કાઢી અને સાધુને મારવા માટે ઉંચી કરી. સાધુએ સ્મિત સાથે કહ્યું, "આ નરકનો માર્ગ છે."

સમુરાઈને તરત જ તેની મૂર્ખાઈનો અહેસાસ થયો અને તેનો ગુસ્સો શમી ગયો. ‘સાધુએ મને ઠપકો આપવા માટે નહીં પણ મને સત્ય શીખવવા માટે મૂર્ખ કહ્યો...’ તેણે હળવેથી તેની તલવાર મ્યાનમાં મૂકી. અને સાધુએ કહ્યું, "આ સ્વર્ગનો માર્ગ છે."

જ્યારે સાધુએ તેના સૈનિકોની સામે સમુરાઈને ઠપકો આપ્યો ત્યારે તે ગુસ્સે થયો. 'આ સાધુ મારા સૈનિકો સામે મને કેવી રીતે ઠપકો આપી શકે છે, તે ખૂબ અપમાનજનક છે, મારા માટેનું માન જતું રહ્યું છે. ભવિષ્યમાં આ લોકો મને કઈ રીતે આદર બતાવશે?’ તેના વિચારો દોડ્યા, તેના આત્મસન્માનને ઘટાડીને, તેને અફસોસ અને દુ: ખથી ભરી દીધું. તેથી, તે વિચારવામાં નિષ્ફળ ગયો અને તેથી, તેની તલવાર બહાર કાઢી - આ 'પ્રતિક્રિયા' છે. પ્રતિક્રિયા કરવી - નરકનો દરવાજો છે.

સમુરાઈને મૂર્ખ કહેવાનું કારણ તેને તુચ્છ ગણવાનું ન હતું પણ તેના પ્રશ્નનો પરોક્ષ રીતે જવાબ આપવાનું હતું. સમુરાઇ સાધુના ઉપદેશને સમજવા માટે ઝડપી હતો. ટૂંક સમયમાં તલવારને મ્યાનમાં સ્થાન મળ્યું - આ 'પ્રો-એક્શન' છે. આ રીતે જવાબ આપવા માટે - સ્વર્ગનો દરવાજો છે.

નરક અને સ્વર્ગ એ મનની સ્થિતિ છે. જ્યારે આપણે બીજાઓ પર ગુસ્સે થઈએ છીએ, ત્યારે આપણે આપણું સંતુલન ગુમાવીએ છીએ, આપણું બ્લડ પ્રેશર વધી જાય છે અને અંગો ધ્રૂજે છે. ગુસ્સે થવાથી, આસપાસની પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં લીધા વિના, ગુસ્સાના રૂપમાં આપણને સજા મળે છે. આપણે આપણી સ્થિતિ માટે જવાબદાર છીએ.