સુખ ઉપલબ્ધ છે, તેમાં તમારી
જાતને મદદ કરો
દરરોજ આપણને ઘણી લાગણીઓ હોય છે. ક્યારેક આપણે
ખુશ હોઈએ છીએ, ક્યારેક દુઃખી હોઈએ છીએ, ક્યારેક ગુસ્સે
થઈએ છીએ, ચિડાઈએ છીએ કે ડરીએ છીએ; અને આ લાગણીઓ
આપણા મન અને હૃદયને ભરી દે છે. એક લાગણી થોડા સમય માટે રહે છે, અને પછી બીજી આવે
છે, અને બીજી, જાણે કે આપણી સાથે
વ્યવહાર કરવા માટે લાગણીઓનો પ્રવાહ છે. ધ્યાનની પ્રેક્ટિસ કરવી એ દરેક લાગણીથી
વાકેફ રહેવું છે.
બૌદ્ધ મનોવિજ્ઞાન પર અભિધર્મ લખાણો કહે છે કે
લાગણીઓ ત્રણ પ્રકારની હોય છે: સુખદ, અપ્રિય અને તટસ્થ. જ્યારે
આપણે કાંટા પર પગ મુકીએ છીએ, ત્યારે આપણને એક અપ્રિય
લાગણી થાય છે. જ્યારે કોઈ અમને કંઈક સરસ કહે છે, 'તમે ખૂબ જ
સ્માર્ટ છો' અથવા 'તમે ખૂબ સુંદર છો',
ત્યારે અમને આનંદદાયક લાગણી થાય છે. અને ત્યાં તટસ્થ લાગણીઓ છે, જેમ કે જ્યારે
તમે ત્યાં બેસો છો અને સુખદ કે અપ્રિય નથી લાગતું... મને આ વિશ્લેષણ ખોટું લાગે
છે. કહેવાતી તટસ્થ લાગણી ખૂબ જ સુખદ બની શકે છે. જો તમે બેસો, ખૂબ જ સુંદર રીતે,
અને શ્વાસ લેવાની અને હસવાની પ્રેક્ટિસ કરો, તો તમે ખૂબ ખુશ
રહી શકો છો. જ્યારે તમે આ રીતે બેસો છો, ત્યારે તમે જાણો છો કે
તમને સુખાકારીની લાગણી છે, તમને દાંતમાં દુખાવો નથી,
તમારી આંખો સ્વરૂપો અને રંગો જોવા માટે સક્ષમ છે, શું તે અદ્ભુત
નથી?
કેટલાક લોકો માટે, કામ કરવું અપ્રિય
છે, અને જ્યારે તેમને કામ કરવું પડે છે ત્યારે તેઓ પીડાય છે.
અન્ય લોકો માટે, જો તેમને કામ કરવાની મનાઈ હોય, તો તે અપ્રિય છે.
હું ઘણા પ્રકારનાં કામ કરું છું, અને જો તમે મને પુસ્તકો
બાંધવાથી, બાગકામથી, કવિતા લખવાથી, વૉકિંગ
મેડિટેશનની પ્રેક્ટિસ કરવાથી, બાળકોને ભણાવવાની મનાઈ
કરશો, તો હું ખૂબ જ નાખુશ થઈશ. મારા માટે, કામ આનંદદાયક છે.
સુખદ કે અપ્રિય એ આપણી જોવાની રીત પર આધાર રાખે
છે. અમે જોયાને તટસ્થ લાગણી કહીએ છીએ. તેમ છતાં, જેણે તેની દૃષ્ટિ
ગુમાવી દીધી છે તે જોવા માટે સક્ષમ થવા માટે કંઈપણ આપશે, અને જો તે અચાનક
કરી શકે, તો તે તેને એક ચમત્કારિક ભેટ ગણશે. આપણે જેમની આંખો ઘણા
સ્વરૂપો અને રંગો જોવા માટે સક્ષમ છે તેઓ ઘણીવાર નાખુશ હોઈએ છીએ. જો આપણે
પ્રેક્ટિસ કરવા માંગતા હોઈએ તો આપણે બહાર જઈને પાંદડા, ફૂલો, બાળકો અને વાદળો
જોઈ શકીએ છીએ અને ખુશ રહી શકીએ છીએ.
જો તમે જાગૃતિનું આચરણ કરો છો, તો તમે અચાનક ખૂબ
જ સમૃદ્ધ, ખૂબ જ ખુશ થઈ જશો. બૌદ્ધ ધર્મનો અભ્યાસ કરવો એ જીવનનો આનંદ
માણવાની એક ચતુર રીત છે.
સુખ ઉપલબ્ધ છે. કૃપા કરીને તેમાં તમારી જાતને
મદદ કરો. આપણા બધામાં તટસ્થ લાગણીઓને સુખદ લાગણીઓમાં પરિવર્તિત કરવાની ક્ષમતા છે,
ખૂબ જ સુખદ લાગણીઓ જે લાંબા સમય સુધી ટકી શકે છે. બેસીને અને વૉકિંગ મેડિટેશન
દરમિયાન આપણે આનો અભ્યાસ કરીએ છીએ. જો તમે ખુશ છો, તો અમને બધાને
તેનો ફાયદો થશે. સમાજને તેનો લાભ મળશે. બધા જીવો તેનાથી લાભ મેળવશે.
ઝેન મઠમાં મેડિટેશન હોલની બહાર લાકડાના બોર્ડ
પર ચાર લીટીનો શિલાલેખ છે. છેલ્લી પંક્તિ છે, ‘તમારું જીવન
બગાડો નહીં.’ આપણું જીવન દિવસો અને કલાકોથી બનેલું છે, અને દરેક કલાક
કિંમતી છે. શું આપણે આપણા કલાકો અને દિવસો બગાડ્યા છે?
શું આપણે આપણું જીવન બરબાદ કરીએ છીએ? આ મહત્વપૂર્ણ
પ્રશ્નો છે. બૌદ્ધ ધર્મનું પાલન કરવું એ દરેક ક્ષણમાં જીવંત રહેવાનું છે. જ્યારે
આપણે બેસીને કે ચાલવાની પ્રેક્ટિસ કરીએ છીએ, ત્યારે તે
સંપૂર્ણ રીતે કરવા માટે આપણી પાસે સાધન હોય છે.
બાકીના દિવસ દરમિયાન, અમે પ્રેક્ટિસ પણ
કરીએ છીએ. તે વધુ મુશ્કેલ છે, પરંતુ તે શક્ય છે. બેસવું
અને ચાલવું એ આપણા દિવસની ન-વૉકિંગ, બિન-બેઠક ક્ષણો સુધી
લંબાવવું જોઈએ. એ ધ્યાનનો મૂળ સિદ્ધાંત છે.
દિ .ગો .શાસ્ત્રી
Abridged from Being Peace(Thich Nhat Hanh: 11.10.1926 –
22.01.2022)
ટિપ્પણીઓ
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો